सर्व्हायकल सर्कलेज (गर्भाशयमुखाचा टाका)

वैद्यकीय समीक्षा: डॉ. दर्शना अजमेरा, MBBS (नायर, मुंबई), MS ObGyn (ऑनर्स) - प्रसूती व स्त्रीरोग तज्ज्ञ आणि फीटल मेडिसिन तज्ज्ञ

हे काय आहे

सर्व्हायकल सर्कलेज - ज्याला बहुतेक कुटुंबे नुसते “टाका” म्हणतात - म्हणजे गर्भारपणात गर्भाशयाच्या मुखाभोवती घातलेला एक मजबूत टाका, जो ते बंद ठेवतो. सामान्यतः गर्भाशयमुख प्रसूतीपर्यंत घट्ट आणि बंद राहायला हवे. काही महिलांमध्ये तसे होत नाही - ते हळूहळू मऊ होऊन उघडू लागते, वेदना न होता आणि बहुधा कोणतीही पूर्वसूचना न देता, साधारण चौदा ते चोवीस आठवड्यांदरम्यान. त्यातून गर्भपात होतो किंवा बाळ खूपच लवकर जन्माला येते. पूर्वी याला “इनकॉम्पिटंट सर्व्हिक्स” म्हणत; आता आम्ही त्याला सर्व्हायकल इनसफिशियन्सी म्हणतो, जे अधिक अचूक आणि अधिक सौम्य आहे.

हा टाका म्हणजे यांत्रिक आधार. तो जंतुसंसर्गावर उपचार करत नाही, कळा थांबवत नाही, आणि मुदतपूर्व प्रसूतीच्या प्रत्येक कारणावरचा उपाय नाही. योग्य महिलेमध्ये तो जे करतो ते म्हणजे - काही आठवडे मिळवून देणे. आणि दुसऱ्या तिमाहीत आठवडे हेच सर्वस्व असते.

कोणाला याची गरज असते

प्रामाणिक उत्तर असे की, जितक्या महिलांना हा सुचवला जातो त्यापेक्षा कमी जणींना खरोखर गरज असते. सर्कलेज एका विशिष्ट गटाला मदत करतो; इतरांमध्ये तो फायद्याशिवाय धोका वाढवतो. आम्ही याचा विचार करतो जेव्हा:

• दुसऱ्या तिमाहीत एक किंवा अधिक गर्भ गेले असतील आणि तेही विशिष्ट प्रकारे - वेदनेशिवाय, पाणी जाऊन किंवा गर्भाशयमुख आधीच उघडलेले आढळून, अनेक दिवसांच्या रक्तस्रावानंतर किंवा कळांनंतर नव्हे.
• आधी खूप लवकर प्रसूती झाली असेल आणि या गर्भारपणात 24 आठवड्यांपूर्वी सोनोग्राफीत गर्भाशयमुख आखूड होताना दिसत असेल.
• नेहमीच्या सोनोग्राफीत गर्भाशयमुख आखूड आढळले - सहसा 25 मिमीपेक्षा कमी - आणि इतिहासही त्याच्याशी जुळत असेल.
• तपासणीत गर्भाशयमुख आधीच उघडलेले आढळले आणि पडदा दिसत असेल. हा आणीबाणीचा किंवा रेस्क्यू सर्कलेज - खूपच कमी अनुकूल परिस्थितीत, तरीही निवडक रुग्णांमध्ये करण्यासारखा.
• गर्भाशयमुखावर आधी शस्त्रक्रिया झाली असेल - मोठी कोन बायोप्सी, अधिक ऊती काढणारी LEEP, किंवा कर्करोगासाठी ट्रॅकेलेक्टॉमी.
• गर्भाशय किंवा गर्भाशयमुखाची जन्मजात रचना वेगळी असेल, जी कधी वंध्यत्व तपासणीत लक्षात येते.

जुळ्या गर्भारपणात आखूड गर्भाशयमुख हा खरोखरच अनिश्चित विषय आहे, आणि बहुतेक जुळ्यांमध्ये टाका हे उत्तर नाही. तुम्ही जुळी बाळे वाढवत असाल आणि गर्भाशयमुखाची काळजी वाटत असेल, तर तो विषय निवांत चर्चेचा आहे, घाईच्या निर्णयाचा नाही.

“मागच्या वर्षी एकोणिसाव्या आठवड्यात माझे बाळ गेले आणि कारण कुणीच सांगू शकले नाही. ते माझ्या गर्भाशयमुखामुळे होते का?” असू शकते, आणि पुन्हा गर्भधारणेपूर्वी नेमका हाच प्रश्न नीट सोडवण्यासारखा आहे. मला जाणून घ्यायचे असते की सुरुवात कशी झाली - आधी वेदना आणि रक्तस्राव झाला होता का, की नुसते पाणी गेले; कुणी गर्भाशयमुख तपासले होते का; वारेची तपासणी झाली असल्यास त्यात काय आढळले. जंतुसंसर्ग किंवा वारेच्या समस्येमुळे झालेल्या नुकसानाची योजना कमकुवत गर्भाशयमुखापेक्षा पूर्णपणे वेगळी असते. तुमचे सगळे रिपोर्ट घेऊन या - जे तुम्हाला बिनमहत्त्वाचे वाटतात तेसुद्धा.

हे कसे केले जाते

बहुतेक सर्कलेज योनिमार्गातून घातले जातात, आणि त्याची दोन प्रचलित तंत्रे आहेत.

मॅकडोनाल्ड टाका हा नेहमीचा पर्याय. तुम्हाला अंतर्गत तपासणीसारख्या स्थितीत झोपवले जाते, गर्भाशयमुख हलक्या हाताने धरले जाते, आणि एक मजबूत टेप त्याभोवती चार-पाच ठिकाणी आत-बाहेर घेऊन, पिशवीच्या दोरीसारखा आवळून बांधला जातो. गाठ काढताना सहज सापडेल इतकी लांब ठेवली जाते. छेद नाही, व्रण नाही.

शिरोडकर टाका थोडा वरच्या बाजूला घातला जातो. गर्भाशयमुखावरची योनिमार्गातील त्वचा उघडली जाते, मूत्राशय थोडे वर सरकवले जाते, आणि टेप आतील मुखाच्या अधिक जवळ बसवून त्वचा पुन्हा बंद केली जाते. गर्भाशयमुख खूप आखूड असेल किंवा मॅकडोनाल्ड टाका आधी अपयशी ठरला असेल तेव्हा हा वापरला जातो.

अ‍ॅबडॉमिनल सर्कलेज अशा महिलांसाठी राखीव असतो ज्यांचे गर्भाशयमुख योनिमार्गातून टाका धरून ठेवण्याइतके शिल्लक किंवा निरोगी नाही, किंवा ज्यांचा योनिमार्गातील टाका अपयशी ठरला आहे. टेप पोटातून, बहुधा दुर्बिणीद्वारे, गर्भाशयमुखाच्या वरच्या टोकाभोवती बसवला जातो - गर्भधारणेपूर्वी किंवा सुरुवातीच्या गर्भारपणात. तो कायमचा राहतो आणि प्रसूती सिझेरियनने होते.

कोणताही टाका घालण्यापूर्वी आम्ही सोनोग्राफीने बाळ जिवंत व रचनेने सामान्य असल्याची खात्री करतो, जंतुसंसर्ग तपासतो, आणि प्रसूती सुरू झालेली नाही ना ते पाहतो. जंतुसंसर्ग झालेल्या किंवा कळा येत असलेल्या गर्भाशयात टाका घालणे नुकसानच करते.

भूल, कालावधी आणि रुग्णालयातील मुक्काम

योनिमार्गातील सर्कलेज बहुतेक वेळा स्पायनल भुलीत केला जातो - तुम्ही जाग्या राहता, आरामात असता आणि कमरेखाली बधिर असता. कधी थोड्या वेळाची जनरल भूलही दिली जाते. शस्त्रक्रियेला वीस ते तीस मिनिटे लागतात.

बहुतेक महिला सकाळी दाखल होऊन त्याच संध्याकाळी घरी जातात, किंवा निरीक्षणासाठी एक रात्र थांबतात. आधीच उघडलेल्या गर्भाशयमुखावरचा रेस्क्यू सर्कलेज मात्र काही दिवसांचा मुक्काम मागतो. अ‍ॅबडॉमिनल सर्कलेज ही दुर्बिणीची शस्त्रक्रिया असून त्यात एक ते दोन दिवस थांबावे लागते.

तुम्हाला सहा तास उपाशी राहायला आणि घरी परतण्यासाठी सोबत कुणाला तरी आणायला सांगितले जाईल.

रिकव्हरी

पहिला दिवस. सौम्य पोटदुखी आणि थोडे स्पॉटिंग अपेक्षित असते आणि लवकर थांबते. ओटीपोटात मंद जडपणा जाणवू शकतो. पॅरासिटामॉल सहसा पुरेसे असते. घरी पाठवण्यापूर्वी आम्ही बाळाचे ठोके पाहतो किंवा ऐकतो.

पहिला आठवडा. दोन-तीन दिवस शांत राहा. गर्भाशयमुख टाक्याला प्रतिसाद देत असल्याने पातळ पाण्यासारखा स्राव सामान्य आहे. संभोग, पोहणे आणि अंतर्गत तपासणी टाळा, आणि जड काहीही उचलू नका. बहुतेक महिला तीन ते पाच दिवसांत बैठ्या कामावर परततात.

दुसरा ते चौथा आठवडा. आयुष्य जवळपास सर्व बाबतीत नेहमीसारखे होते. टाका नीट धरून आहे का हे पाहण्यासाठी गर्भाशयमुखाच्या लांबीची सोनोग्राफी सांगितली जाऊ शकते. काही महिलांना टाक्यासोबत योनिमार्गातून दिली जाणारी प्रोजेस्टेरॉनही दिली जाते.

सहा आठवड्यांपर्यंत. टाका आहे हेच तुम्हाला आठवू नये - आम्हाला नेमके तेच हवे असते. पुढे नेहमीची प्रसूतिपूर्व काळजी सुरू राहते, फक्त स्राव, दाब किंवा रक्तस्रावातील बदलांवर थोडे अधिक लक्ष ठेवून, आणि 36 ते 37 आठवड्यांत टाका काढला जातो.

कोणत्याही टप्प्यावर ताप, दुर्गंधीयुक्त स्राव, पाणी गळणे, रक्तस्राव किंवा नियमित कळा जाणवल्यास लगेच या.

योनिमार्गातील टाका की पोटातून घातलेला टाका

इथे हीच तुलना महत्त्वाची आहे, कारण हा नेहमीच्या अर्थाने “दुर्बीण विरुद्ध खुली शस्त्रक्रिया” असा प्रश्न नाही.

• योनिमार्गातील सर्कलेजमध्ये छेदच लागत नाही, तो काही मिनिटांत बसतो, पूर्ण दिवस भरल्यावर तितक्याच सहजतेने निघतो, आणि नैसर्गिक प्रसूती शक्य राहते. बहुसंख्य महिलांसाठी हाच योग्य आहे.
• अ‍ॅबडॉमिनल सर्कलेज वर बसतो आणि अधिक चांगली पकड घेतो जिथे टाका घालण्याजोगे गर्भाशयमुख जवळजवळ शिल्लकच नसते. पण ही खरीखुरी पोटाची शस्त्रक्रिया आहे, त्यात सिझेरियन ठरून जाते, आणि टेप सहसा पुढच्या गर्भारपणांसाठीही आतच राहतो.

स्पष्ट कारण नसेल तर आम्ही योनिमार्गानेच सुरुवात करतो. कारणाशिवाय पोटाचा मार्ग निवडणे म्हणजे अतिरिक्त फायद्याविना मोठी शस्त्रक्रिया स्वीकारणे.

धोके आणि गुंतागुंत

हे तुम्ही नंतर कुठेतरी वाचण्यापेक्षा माझ्याकडून ऐकावे असे मला वाटते.

• प्रक्रियेदरम्यान किंवा लगेचनंतर पडदा फुटणे - क्वचित, पण सर्वात गंभीर तात्काळ धोका, आणि गर्भाशयमुख आधीच उघडलेले असल्यास अधिक.
• गर्भाशय किंवा पडद्यांचा जंतुसंसर्ग, जो स्वतःच कळा सुरू करू शकतो. म्हणूनच ताप किंवा स्रावातील बदलावर कधीही थांबायचे नसते.
• रक्तस्राव, सहसा किरकोळ.
• कळा किंवा गर्भपात टाका घातल्यानंतरच्या दिवसांत.
• मूत्राशयाला इजा, दुर्मिळ, आणि प्रामुख्याने शिरोडकर व अ‍ॅबडॉमिनल तंत्रांशी संबंधित.
• टाका ऊती कापून निघणे किंवा सरकणे, ज्यानंतर कधी दुसरा टाका घालावा लागतो किंवा तो उपयोगी पडला नाही हे स्वीकारावे लागते.
• गर्भाशयमुख फाटणे जर टाका असतानाच प्रसूती सुरू झाली - म्हणूनच उशिरा नव्हे, लवकर येणे महत्त्वाचे.
• गर्भाशयमुखावर व्रण, ज्यामुळे कधी पुढे प्रसूतीत ते उघडणे संथ होते.
• भुलीचे धोके, कमी, पण शून्य नाहीत.
• अपयश. योग्य रुग्णामध्ये टाका खूप लवकर प्रसूतीचा धोका कमी करतो. तो संपवत नाही, आणि जे कारण मुळात यांत्रिक नव्हतेच ते दुरुस्तही करू शकत नाही.

पर्याय

योनिमार्गातून दिली जाणारी प्रोजेस्टेरॉन हा मुख्य पर्याय, आणि आखूड गर्भाशयमुख असलेल्या पण आधी नुकसान न झालेल्या अनेक महिलांमध्ये तोच अधिक चांगला पहिला उपाय आहे - परिणामकारक, शस्त्रक्रियेविना आणि सहज थांबवता येणारा.

सलग सोनोग्राफीने गर्भाशयमुखाच्या लांबीचे निरीक्षण साधारण 16 आठवड्यांपासून, आणि गर्भाशयमुख खरोखर आखूड होऊ लागले तरच टाका. अनिश्चित इतिहास असलेल्या अनेक महिलांसाठी ही “पाहा आणि गरज पडल्यास करा” योजना सर्वात शहाणपणाची असते, आणि आमची फीटल मेडिसिन सेवा नेमके हेच निरीक्षण करते.

सर्व्हायकल पेसरी, गर्भाशयमुखाचा कोन बदलणारी मऊ सिलिकॉनची रिंग. याचे पुरावे संमिश्र आहेत; जिथे शस्त्रक्रिया योग्य नाही तिथे हा एक पर्याय आहे.

जे इतर उपचार करण्याजोगे आहे त्यावर उपचार - जंतुसंसर्ग, थायरॉइड, मधुमेह, धूम्रपान - हे सर्व गर्भाशयमुखापासून स्वतंत्रपणे मुदतपूर्व प्रसूतीवर परिणाम करतात.

कोणतीही शस्त्रक्रिया न करणे, पण जवळून पाठपुरावा ठेवणे. ज्या महिलेचे मागील नुकसान स्पष्टपणे गर्भाशयमुखाव्यतिरिक्त इतर कारणाने झाले आहे, तिच्यासाठी टाका तटस्थ नाही - तो एक अनावश्यक धोका आहे. तुम्ही आम्ही करत असलेल्या सर्व प्रक्रिया पाहू शकता, आणि प्रसूती व स्त्रीरोग विभागाचे पान इथे गर्भारपणाची काळजी कशी घेतली जाते ते सांगते.

खर्च किती येतो

आम्ही सर्व्हायकल सर्कलेजसाठी ठराविक दर प्रसिद्ध केलेला नाही, आणि घाईने सांगण्यापेक्षा अचूक सांगणे मला अधिक योग्य वाटते. अंतिम खर्च या गोष्टींवर अवलंबून असतो:

• कोणते तंत्र वापरले - मॅकडोनाल्ड, शिरोडकर, की दुर्बिणीद्वारे अ‍ॅबडॉमिनल सर्कलेज, ज्या बऱ्याच वेगळ्या शस्त्रक्रिया आहेत.
• ती नियोजित आहे की आधीच उघडलेल्या गर्भाशयमुखावरची रेस्क्यू प्रक्रिया, जिला अधिक ऑपरेशन थिएटर वेळ आणि दीर्घ मुक्काम लागतो.
• भुलीचा प्रकार - स्पायनल की जनरल.
• तुम्ही किती दिवस राहता आणि कोणत्या प्रकारची खोली निवडता.
• आधीच्या व नंतरच्या तपासण्या - गर्भाशयमुखाच्या लांबीचे निरीक्षण, जंतुसंसर्ग तपासणी, अ‍ॅनॉमली स्कॅन.
• औषधे, ज्यात प्रोजेस्टेरॉन, प्रतिजैविके किंवा गरज पडल्यास स्टेरॉइड्स येतात.
• टाक्यासोबत दुसरी एखादी प्रक्रिया केली जाते का.
• तुमचा विमा किंवा TPA कव्हर, आणि दाखल होण्याची पूर्वमंजुरी मिळाली आहे का.

+91-8668954915 वर कॉल करा आणि काहीही ठरवण्यापूर्वी आम्ही तुमच्या स्वतःच्या परिस्थितीसाठी लेखी, बाबवार अंदाज तयार करून देऊ.

शस्त्रक्रियेची तयारी

• तुमचे सर्व जुने रिपोर्ट आणा - आधीच्या नुकसानाचे डिस्चार्ज सारांश, सोनोग्राफी रिपोर्ट, वार किंवा हिस्टोलॉजीचा कोणताही अहवाल.
• अ‍ॅनॉमली स्कॅन आणि जंतुसंसर्ग तपासणी आधी करून घ्या, म्हणजे न पाहिलेल्या अडचणीवर टाका घातला जाणार नाही.
• तुमची सर्व औषधे सांगा, ज्यात रक्त पातळ करणारी औषधे, प्रोजेस्टेरॉन आणि कोणतेही आयुर्वेदिक किंवा होमिओपॅथिक औषध येते.
• योनिमार्गातील कोणताही जंतुसंसर्ग प्रक्रियेपूर्वी बरा करून घ्या, नंतर नाही.
• सहा तास उपाशी राहा, पाणीही नाही.
• त्या दिवशी सोबत कुणाला तरी ठेवा - तुम्हाला ग्लानी येईल आणि एकटीने प्रवास करू नये.
• नंतरचे दोन-तीन दिवस शांत ठेवा, आणि घरी लहान मूल असेल तर मदतीची व्यवस्था करा.
• आमचा नंबर फोनमध्ये जतन करा आणि रात्री तीन वाजताही रुग्णालयात कसे पोहोचाल हे ठरवून ठेवा.
• तुमचे प्रश्न आधीच विचारा, ऑपरेशन टेबलावर नाही. ते लिहून ठेवा; कोणताही प्रश्न लहान नसतो.

---

गर्भारपणाच्या मधल्या महिन्यांत तुमचे नुकसान झाले असेल आणि त्याचे कारण गर्भाशयमुख असू शकते असे सांगितले गेले असेल, तर पुन्हा गर्भधारणेपूर्वी एकदा येऊन सविस्तर बोलून घ्या - योजना आधी आखणे नंतर घाईत ठरवण्यापेक्षा कितीतरी सोपे असते. अमरावतीच्या शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल अँड टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटरमधील प्रसूती टीम तुमचे रिपोर्ट तुमच्यासोबत पाहील आणि टाका तुम्हाला उपयोगी ठरेल का हे प्रामाणिकपणे सांगेल. +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा इथे संपर्क साधा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.